Nói tới văn hóa Nga, có lẽ rất nhiều người sẽ nghĩ ngay tới nghệ thuật ballet của Nga, và nhắc đến balllet Nga thì không thể không nhắc tới “ballet của những vở ballet” - Hồ thiên nga của nhà soạn nhạc lừng danh Tchaikovsky.
Hồ thiên nga đã ra đời từ năm 1877, hơn một trăm năm đã trôi qua, cho tới tận ngày nay nó vẫn là niềm say mê của những ai yêu thích nghệ thuật này.
Hồ thiên nga đã ra đời từ năm 1877, hơn một trăm năm đã trôi qua, cho tới tận ngày nay nó vẫn là niềm say mê của những ai yêu thích nghệ thuật này.
Không phải vô cớ mà Hồ thiên nga ở lại với thời gian bền bỉ đến như vậy. Vở ballet này gắn với những tên tuổi đã đi vào lịch sử nghệ thuật của thế giới: nhà soạn nhạc Tchaikovsky, các nhà biên đạo múa Petin, Ivanov, Grigorovich.
Nhưng điều quan trọng hơn cả là nó bộc bạch được những tâm tư vẫn luôn cháy bỏng trong mỗi con người: tình yêu tuyệt đối, ước mơ cao cả, nỗi thất vọng, những cám dỗ của đời thường.
Nhưng điều quan trọng hơn cả là nó bộc bạch được những tâm tư vẫn luôn cháy bỏng trong mỗi con người: tình yêu tuyệt đối, ước mơ cao cả, nỗi thất vọng, những cám dỗ của đời thường.
Khi bắt đầu viết Hồ thiên nga thì Tchaikovsky đã là một nhà soạn nhạc nổi tiếng tuy còn rất trẻ. Tchaikovsky viết vở ballet đầu tiên này theo đơn đặt hàng của Nhà hát Lớn, một phần cũng do nhuận bút khá cao so với thời bấy giờ - 800 rúp.
Mặc dù là một người yêu thích ballet, nhạc sĩ vẫn cho rằng nó “không có được sự tồn tại vững chắc”. Điều này không phải là không có cơ sở: những vở ballet hồi đó không trụ trên sân khấu được lâu, còn âm nhạc trong những vở ballet thì ngay từ đầu đã không đặt mục đích trở thành âm nhạc nghiêm túc.
Chính bản thân Tchaikovsky cũng có những cảm xúc khác nhau đối với âm nhạc trong những vở ballet của mình. Khi thì bỗng dưng ông gọi nhạc trong ballet là “hoàn toàn vớ vẩn”, khi thì lại tỏ ra hy vọng rằng một vài đoạn sẽ được phổ biến hơn để làm nền cho những điệu khiêu vũ dạ hội.
Chính bản thân Tchaikovsky cũng có những cảm xúc khác nhau đối với âm nhạc trong những vở ballet của mình. Khi thì bỗng dưng ông gọi nhạc trong ballet là “hoàn toàn vớ vẩn”, khi thì lại tỏ ra hy vọng rằng một vài đoạn sẽ được phổ biến hơn để làm nền cho những điệu khiêu vũ dạ hội.
Cũng có thể trước mắt ông lại hiện ra những hình ảnh của thời gian hạnh phúc khi ông đến Kamenka – điền trang của chị gái mình, cùng mấy đứa con của bà chị dựng những vở kịch gia đình. Một trong số những vở kịch đó là Hồ thiên nga và Tchaikovsky đã viết nhạc riêng cho vở kịch ấy. Chủ đề thiên nga viết từ thời bấy giờ sau này cũng xuất hiện trong vở ballet mới này.
Tchaikovsky đã nghĩ gì khi viết nhạc Hồ thiên nga? Có phải là về những truyện cổ tích Nga, nơi có những “cô gái đẹp như thiên nga” mà ông đã nghe từ thời thơ bé? Hay là nhớ lại những dòng thơ trong Vua Saltan của Pushkin, nhà thơ mà ông vô cùng yêu quý – ở đó con thiên nga sau khi được hoàng tử Gvidon cứu thoát đã “bay lên trên sóng vào bờ rồi lắc mình hóa thành một cô công chúa”?
Tchaikovsky đã nghĩ gì khi viết nhạc Hồ thiên nga? Có phải là về những truyện cổ tích Nga, nơi có những “cô gái đẹp như thiên nga” mà ông đã nghe từ thời thơ bé? Hay là nhớ lại những dòng thơ trong Vua Saltan của Pushkin, nhà thơ mà ông vô cùng yêu quý – ở đó con thiên nga sau khi được hoàng tử Gvidon cứu thoát đã “bay lên trên sóng vào bờ rồi lắc mình hóa thành một cô công chúa”?
Cũng vào thời Tchaikovsky sáng tác vở Hồ thiên nga, ở xứ Bavaria (thuộc nước Đức bây giờ) có vị vua Ludvig Đệ nhị nổi tiếng lãng mạn, nổi tiếng say mê nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc. Vua Ludvig Đệ nhị đã cho xây một tòa lâu đài thần tiên tuyệt đẹp gọi là lâu đài Thiên Nga, đứng trên sườn núi trông ra khu hồ cũng mang tên Thiên nga hết sức thơ mộng.
Tòa lâu đài, khu hồ Thiên nga, vị vua lãng mạn đến khác thường đã gợi niềm cảm hứng cho Tchaikovsky sáng tác nên vở Hồ thiên nga tuyệt tác, một vở ballet được xếp vào loại bi, trữ tình. Và có lẽ vì vậy Tchaikovsky đã quyết định đặt cho hoàng tử nhân vật chính của mình một cái tên Đức, dù Tchaikovsky là người Nga.
Tchaikovsky vốn một nhà soạn nhạc giao hưởng, nên Hồ thiên nga không phải là âm nhạc minh họa cho những tình tiết của libretto, mà là âm nhạc tổ chức hành động sân khấu, cuốn theo mình suy nghĩ của biên đạo múa, bắt nhà biên đạo hình thành sự phát triển các sự kiện trên sân khấu, các hình tượng của các nhân vật, quan hệ giữa họ theo ý đồ của nhà soạn nhạc.
Tchaikovsky vốn một nhà soạn nhạc giao hưởng, nên Hồ thiên nga không phải là âm nhạc minh họa cho những tình tiết của libretto, mà là âm nhạc tổ chức hành động sân khấu, cuốn theo mình suy nghĩ của biên đạo múa, bắt nhà biên đạo hình thành sự phát triển các sự kiện trên sân khấu, các hình tượng của các nhân vật, quan hệ giữa họ theo ý đồ của nhà soạn nhạc.
Sau này Tchaikovsky nói: “Ballet cũng là một bản giao hưởng”. Nhưng khi xây dựngHồ thiên nga - vở ballet đầu tiên của mình, thì khi đó ông đã tư duy như thế - trong những nốt nhạc của ông mọi thứ đều liên quan với nhau, tất cả các chủ đề ngắn đều được đan xen vào thành một nút chặt mà người ta sẽ gọi đó là “kịch nghệ âm nhạc”.
Chỉ tiếc rằng năm 1877, khi vở ballet Hồ thiên nga được trình diễn lần đầu tiên trên sân khấu Moscow thì chẳng có nhà biên đạo nào hiểu được tác giả hay có thể ở ngang tầm những tư tưởng của nhà soạn nhạc.
Hồ thiên nga chỉ thành danh, chỉ thực sự được biết đến sau khi Tchaikovsky đã qua đời gần 20 năm sau. Vào năm 1895, Hồ thiên nga được dàn dựng lại, từ đó người ta mới cảm nhận được cái đẹp của nhạc Tchaikovsky, cái hồn lãng mạn củaHồ thiên nga, cái dịu dàng, quyến rũ của những vũ điệu ballet.
Ngày nay Hồ thiên nga là một trong những vở ballet nổi tiếng nhất và được khán giả yêu quý nhất. Từ sau buổi trình diễn năm 1895 thì Hồ thiên nga đã được thừa nhận là đỉnh cao trữ tình của nhà hát ballet Nga. Có lẽ Hồ thiên nga đã có mặt trên tất cả các sân khấu ballet của thế giới. Các thế hệ biên đạo múa của nhiều nước đã, đang và sẽ còn suy ngẫm về Hồ thiên nga, để tìm cách đạt đến sự bí mật và chiều sâu triết học của âm nhạc Tchaikovsky.
Hình ảnh con thiên nga trắng được sinh ra từ trí tưởng tượng của Tchaikovsky mãi mãi là biểu tượng cho sự trong sáng, vĩ đại, của sắc đẹp quyền quý của ballet Nga. Và không phải ngẫu nhiên mà chính các nữ diễn viên ballet Nga khi đóng vai nữ hoàng thiên nga Odetta như Anna Pavlova, Marina Semenova, Galina Ulanova, Maya Plisetskaya, Raisa Struchkhova, Natalia Bessmertnova đã luôn ở lại trong ký ức của khán giả như những huyền thoại tuyệt đẹp…
SƯU TẦM TỪ BLOG MINHHANKIEV
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét